Trả đánh giá tác động môi trường ĐTM về đúng ý nghĩa

Like và chia sẻ bài viết
(ngoctu47@gmail.com)- Dự thảo luật của Bộ Tài nguyên Môi trường kiến nghị không coi ĐTM như một loại "giấy phép" để cấp phép cho một dự án

Sáng 15/5, Liên hiệp các Hội Khoa học- Kỹ thuật Việt Nam (LHH Việt Nam) đã tổ chức cuộc hội thảo "Đóng góp ý kiến cho dự thảo luật Bảo vệ môi trường sửa đổi" nhằm lấy ý kiến các nhà khoa học để góp ý về dự Luật Bảo vệ Môi trường.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ĐBQH Nghiêm Vũ Khải - Phó Chủ tịch LHH Việt Nam nhận định, sau khi Luật năm 1993 được ban hành thì tới 12 năm sau mới phải sửa đổi lần thứ nhất, 9 năm sau phải sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường lần thứ 2 và tới nay sau 6 năm ban hành thì tiếp tục sửa đổi luật này. Một trong những lý do là tốc độ phát triển kinh tế xã hội tác động đến vấn đề môi trường cũng như nhận thức về vấn đề môi trường ngày càng cao hơn.

"LHH Việt Nam mong muốn các chuyên gia đóng góp cho dự thảo luật để 'vòng đời' của luật này được kéo dài hơn" - ông Nghiêm Vũ Khải nhận định.

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên- Môi trường Võ Tuấn Nhân cho biết, quan điểm của Bộ Tài nguyên - Môi trường là không đánh đổi môi trường để lấy lợi ích kinh tế, thực hiện sàng lọc, lựa chọn đầu tư để phát triển, đảm bảo hài hòa các lợi ích, khuyến khích các hoạt động bảo vệ môi trường. 

Dự thảo Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi lần này sẽ tập hợp các quy định rải rác và phân tán từ các luật khác để tránh sự chồng chéo, đưa các quy định liên quan đến môi trường về một đầu mối và sẽ hạn chế sự trùng hợp với các văn bản luật khác. Cụ thể là quy định về giấy phép môi trường. Đây là sự đột phá của cơ quan soạn thảo nhằm thay thế giấy xác nhận hoàn thành công trình BVMT, giấy phép xả nước thải vào nguồn nước, giấy phép xả nước thải vào công trình thủy lợi, giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liêu, giấy phép xử lý chất thải nguy hại, sổ đăng ký chủ nguồn thải nguy hại, giấy phép xả thải khí công nghiệp.

Dự luật mới sẽ quy định để lồng ghép, tích hợp các loại thủ tục hành chính nói trên thông qua giấy phép môi trường.

Các dự án không cần phải có giấy phép môi trường bo gồm các dự án, cơ sở không phát sinh chất thải hoặc chỉ phát thải chất thải thông thường với khối lượng nhỏ, được xử lý bằng các công trình xử lý tại chỗ hoặc đã được quản lý theo quy định của địa phương. Các dự án công trình, trụ sở, cơ sở bảo tồn, bảo tàng, di tích lịch sử, văn hóa đã được xếp hạng sẽ miễn cấp giấy phép, đăng ký môi trường.

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên - Môi trường gọi quy định trong dự thảo luật mới là "trả lại cho bản đánh giá tác động môi trường (ĐTM) về đúng giá trị của nó", "trao cho nó sức sống chỉ từ khi duyệt đến khi cấp phép về môi trường" thay vì như hiện nay là ĐTM có hiệu lực vô thời hạn. ĐTM cũng được xác định là bản tham vấn về môi trường một khi dự án được xây dựng chứ không coi như là điều kiện cần để quyết định cấp phép một dự án như hiện nay.
Dự thảo luật quy định rõ, đối tượng phải thực hiện ĐTM chỉ bao gồm những dự án đầu tư sử dụng diện tích đất, mặt nước lớn và có ảnh hưởng xấu đến môi trường, cảnh quan thiên nhiên quan trọng, hệ sinh thái, đa dạng sinh học và những dự án có phát sinh chất thải lớn, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

Về thẩm quyền thẩm định ĐTM, Bộ Tài nguyên- Môi trường đề xuất 2 phương án: Giao Bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành (Bộ Xây dựng, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Công thương, Bộ NN-PTNT, Bộ Y tế) tổ chức thẩm định báo cáo ĐTM đối với dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư của mình, trừ đối tượng thuộc thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM của Bộ TN-MT; hoặc giao UBND cấp tỉnh thẩm định.

Dự thảo Luật cũng sẽ chỉ quy định việc phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM làm căn cứ cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thực hiện thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế cơ sở của dự án, cấp giấy phép khai thác khoáng sản, cấp giấy phép môi trường, cấp giấy phép nhận chìm ở biển...
Dự luật này cũng lần đầu tiên quy định nguyên tắc trong xây dựng các tiêu chuẩn quy chuẩn, tiêu chuẩn, dựa trên phương pháp luận của quốc tế, cụ thể là Hàn Quốc.

Một điểm mới nữa của dự thảo luật lần này là nguyên tắc tính thuế, phí bảo vệ môi trường. Thuế hiện nay chỉ đánh vào sản phẩm nhưng đang được kiến nghị sửa đổi không chỉ đánh vào sản phẩm mà đánh vào hành vi. Ví dụ các sản phẩm sử dụng một lần thì sẽ bị đánh thuế cao lên, các sản phẩm thân thiện môi trường được kiến nghị đánh thuế thấp xuống. Phí cũng tương tự như vậy.

"Về vấn đề này, lãnh đạo Bộ Tài nguyên - Môi trường và lãnh đạo Bộ Tài chính đã có thảo luận, đồng ý đưa nguyên tắc về thuế để tới đây sửa thuế bảo vệ môi trường sẽ căn cứ vào luật bảo vệ môi trường này" - Thứ trưởng Võ Tuấn Nhân nhấn mạnh.

Ủng hộ phân loại dự án bắt buộc phải có ĐTM
Phát biểu góp ý tại Hội thảo, TS. Hoàng Dương Tùng - Ủy viên thường vụ Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường, nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Môi trường cũng đánh giá cao sáng kiến của đơn vị soạn thảo dự thảo Luật Bảo vệ môi trường xung quanh các quy định về ĐTM và giấy phép môi trường.

"Chúng ta chưa bao giờ có khái niệm về giấy phép môi trường, đây có thể coi là tính cách mạng của dự luật. Lâu nay ĐTM - vốn là một công cụ dự báo lại được coi là công cụ quản lý chính trong quản lý môi trường. Với dự luật này, ĐTM trở lại đúng với vai trò phân tích dự báo và Giấy phép môi trường là công cụ chính quản lý tất cả các nguồn ô nhiễm đều được kiểm soát" - ông Tùng nhận xét.
Xung quanh quy định mới về ĐTM, vị chuyên gia đề nghị cơ quan soạn thảo nêu chi tiết về một số loại hình dự án đặc biệt như khai thác khoáng sản, chôn lấp chất thải sinh hoạt, thủy điện, nhận chìm ở biển, dự án có tác nhân gây biến đổi khí hậu.

Chuyên gia đề xuất giảm thiểu thủ tục hành chính bằng quy định một giấy phép, một cơ quan cấp phép đối với mỗi dự án, đồng thời khuyến khích sự giám sát của cộng đồng trong quá trình vận hành dự án.

Ông Tùng cũng nêu ra vấn đề phân cấp trong các quản lý bảo vệ môi trường ở các địa phương cần được ban soạn thảo dự thảo Luật Bảo vệ Môi trường (sửa đổi) nghiên cứu thêm. Thực chất việc xét duyệt ĐTM phụ thuộc vào ý kiến chỉ đạo của cấp tỉnh chứ không hoàn toàn là ý kiến của các cơ quan ngành dọc Tài nguyên- Môi trường.

Đồng quan điểm, ông Đặng Huy Đông - Viện trưởng Viện Quy hoạch và Phát triển, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho rằng ĐTM chỉ là thủ tục ban đầu của dự án, vấn đề quan trọng nhất là thực thi biện pháp để đảm bảo các tiêu chí, vấn đề được nêu trong ĐTM.

Vị chuyên gia cũng đề xuất tăng cường hơn nữa sự tham gia của xã hội trong việc phát hiện và tố cáo hành vi xả thải ra môi trường. Ví dụ, người dân phát hiện hành vi vi phạm xả thải ra môi rường, chụp ảnh các bằng chứng và báo cáo đến trang điện tử của cơ quan quản lý. Khi đó, căn cứ vào hồ sơ của công ty bị phản ánh mà cơ quan quản lý có trách nhiệm kiểm tra, đánh giá hoạt động của doanh nghiệp có đúng với các quy định trong ĐTM hay không. Đây mới là  điều mà các cơ quan quản lý hiện nay cần phải làm nhưng chưa làm được.

Ông Đặng Huy Đông cũng đề cập đến một khía cạnh khác của dự thảo Luật là sử dụng công nghệ xử lý chất thải. Dự thảo luật đã hướng tới việc sử dụng công nghệ tiên tiến nước ngoài để xử lý chất thải tại Việt Nam. Đây cũng là một điều tốt song cần đặc biệt chú ý là tính khả thi của các công nghệ này với các điều kiện ở Việt Nam. Thực tế, sử dụng công nghệ cao lại cần các tiêu chuẩn đầu vào khác biệt so với các điều kiện hiện nay ở Việt Nam và khiến công nghệ đó trở nên vô dụng.

"Cần bình đẳng trong công nghệ xử lý rác. Ai mang sản phẩm xử lý rác ra môi trường tốt hơn thì chọn người đó, bất kể đó là công nghệ quốc tế hay của Việt Nam" - vị chuyên gia nhận định.

Xung quanh câu chuyện thẩm quyền cấp phép Giấy phép môi trường, GS.TS. Đặng Thị Kim Chi, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường (Trường Đại học Bách khoa Hà Nội)  đồng tình với ý kiến của ban soạn thảo gộp toàn bộ 6 loại giấy phép hiện nay vào 1 giấy phép môi trường, lập hồ sơ môi trường cho các dự án để kiểm soát vấn đề bảo vệ môi trường ở các dự án đó. Tuy nhiên, bà lưu ý đến thời hạn của giấy phép môi trường, đặc biệt là với lĩnh vực nhập khẩu phế liệu.

"Qua thực tiễn, tôi nhiều lần được tham gia việc xác nhận đủ điều kiện môi trường để nhập khẩu phế liệu và thấy một số bất cập. Điều này phụ thuộc vào thời gian mà giấy phép nhập khẩu có giá trị. Khi thay đổi giấy phép ấy, nhiều khi thành phần, tính chất phế liệu thay đổi thì lập tức các điều kiện về bảo vệ môi trường của chúng cũng thay đổi.

Ví dụ: nếu nhập nhựa sạch thì không cần dung môi rửa trôi nhưng nhập thay vì nhập nhựa từ Nhật lại nhập nhựa của Lào, Thái Lan thì phải rửa sạch và lúc đó bắt đầu xuất hiện chất thải. Do đó, cần phải có thời hạn của giấy phép và phải liên quan đến thời hạn hoạt động của dự án ấy" - bà Kim Chi cho biết.

Bảo vệ môi trường ở các làng nghề
Tại hội thảo, GS.TS. Đặng Thị Kim Chi là một trong những chuyên gia đầu tiên về lĩnh vực BVMT ở Việt Nam, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường (Trường Đại học Bách khoa Hà Nội) đã nêu một số vấn đề bất cập của dự thảo luật.
Trước hết, liên quan đến quy định trong báo cáo ĐTM, yêu cầu phải có thiết kế cơ sở các công trình bảo vệ môi trường, điều này là vô lý. Báo cáo ĐTM được thực hiện trước khi có quyết định đầu tư thì làm sao có thể có được thiết kế của công trình trong báo cáo được?

Mục tiêu xanh của Bộ Tài nguyên - Môi trường ở đâu?
Theo ý kiến của bà Ngụy Thị Khanh - Giám đốc điều hành của Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) đánh giá cao về sáng kiến của dự thảo luật Bảo vệ môi trường liên quan đến vai trò của các tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp và của cộng đồng dân cư. Các tổ chức phi lợi nhuận có thể đại diện cho cộng đồng đưa đơn kiện các hành vi vi phạm môi trường. Đây là một biểu hiện rõ ràng của tinh thần mới, để cộng đồng chung tay tham gia bảo vệ môi trường.
Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược phát triển năng lượng quốc gia đến 2045-2050. Trong tờ trình của dự thảo luật này lại chưa thể hiện phần Nghị quyết này.

Bên cạnh đó, tại Bộ luật cũ có riêng 1 Điều quy định về phát triển năng lượng tái tạo nhưng dự thảo Luật mới lại bỏ Điều này đi và thay vào đó các nội dung về năng lượng tái tạo lại được thể hiện ở các Điều quy định về xử lý chất thải, phát triển đô thị, ưu đãi...

"Tôi cho rằng, cần giữ lại một điều quy định về phát triển năng lượng tái tạo để thể hiện chủ trương, đường hướng và đây cũng là bước cụ thể hóa đầu tiên trong việc thực hiện Nghị quyết mà Bộ Chính trị đưa ra. Tôi đề nghị giữ nguyên Điều của Bộ luật cũ và bổ sung nội dung khuyến khích nghiên cứu, đầu tư, phát triển, sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, ứng dụng thiết bị, công nghệ sử dụng năng lượng tái tạo trong các lĩnh vực sản xuất và trong giao thông. Như vậy sẽ phản ánh được xu thế, cơ hội và tính ứng dụng liên quan đến nội dung này" - bà Khanh nhấn mạnh.

Vị chuyên gia cũng cho rằng, dù Việt Nam sử dụng công nghệ nhiệt điện của Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản nhưng các quy chuẩn, tiêu chuẩn cho phép phát thải ở mức cao hơn nhiều lần. Ví dụ, cùng sử dụng 1 công nghệ nhưng Việt Nam cho phép quy chuẩn mức phát thải cao hơn Hàn Quốc cho phép gấp 33 lần.
Phát biểu kết luận Hội thảo, TS. Trần Văn Minh - Phó Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN,MT của Quốc hội nhận định, dự thảo luật này liên quan đến nhiều các quy định trong luật khác. Ở luật này cũng đề nghị rà soát lại các luật khác về các quy định liên quan đến bảo vệ môi trường.

Ông đánh giá cao sự đổi mới, động thái có tính cách mạng với đề xuất mạnh dạn của ban soạn thảo xung quanh vấn đề giấy phép môi trường, mong muốn cầu thị để bảo vệ môi trường trong tình hình kinh tế phát triển như hiện nay. Nhưng điều quan trọng nhất là tính khả thi của dự luật. Chỉ khi đảm bảo tính khả thi thì luật mới "sống" được, vòng đời của dự luật mới được kéo dài.

Các bằng chứng, dữ liệu khoa học, số liệu tin cậy, đảm bảo tính khả thi hiệu quả là điều đặc biệt quan trọng trong các dự án luật. Chỉ khi đảm bảo các điều kiện đó thì luật đó mới có thể đi vào cuộc sống.

Cúc Phương (Liên hiệp hội)
Viết và chia sẻ bình luận: Like để cập nhật các bài viết qua facebook. Cảm ơn bạn đã ghé thăm, ủng hộ!

About Đoàn Ngọc Tứ

Đoàn Ngọc Tứ chào mừng bạn tới với website và cảm ơn bạn đã ủng hộ trang này.
    Blogger Comment
    Facebook Comment