Công trình bí ẩn của người Peru cổ đại

Like và chia sẻ bài viết
Tại một trong những nơi khô cằn nhất thế giới, có hàng dãy những hố sâu hình xoắn ốc được xây cất cẩn thận. 

Được biết đến với tên gọi 'puquio', nguồn gốc của những hố này đến nay vẫn là một bí ẩn, và bí ẩn này chỉ có thể giải đáp được từ không gian.

Nơi không có nước
Nằm ở khu vực Nasca của Peru – nơi nổi tiếng với những 'đường Nasca', tức là những hình vẽ hình học khổng lồ được tạc sâu xuống mặt đất - những chiếc hố là bằng chứng khảo cổ rõ ràng về một xã hội từng phồn thịnh một thời.

Điều làm tăng thêm bí ẩn về tộc người bản địa Nasca cổ đại là chuyện làm thế nào họ có thể thích nghi và tồn tại được ở nơi mà mỗi mùa hè có thể kéo dài đến hàng năm trời.

Những hố puquio "là hệ thống trữ nước phức tạp, được tạo nên để lấy nước từ các tầng ngậm nước dưới lòng đất”, bà Rosa Lasaponara từ Viện Phương pháp Nghiên cứu về Phân tích Môi trường của Ý nói.

Và chúng đã làm thay đổi diện mạo khu vực có điều kiện khí hậu khắc nghiệt tưởng như con người không thể tồn tại được này.

Lasaponara và nhóm nghiên cứu của bà đã dựa vào các hình ảnh vệ tinh để nghiên cứu các hố puquio.

Qua đó, nhóm nghiên cứu có thể hiểu được rõ hơn về cách thức phân bố của các hố puquio ở vùng Nasca và về việc chúng nằm ở đâu so với các khu vực có người sinh sống gần đó, vốn là những nơi ta có thể dễ dàng hơn trong việc xác định thời điểm tồn tại.
Những ống thông hơi hình phếu khiến gió lùa vào trong các kênh đào ngầm dưới đất (Hình: Ab5602/Wikimedia/Public Domain)
“Điều mà giờ đây chúng ta đã rõ là hệ thống puquio hẳn đã từng phát triển hơn nhiều so với những gì mà chúng ta nhìn thấy bây giờ,” Lasaponara nói.

“Bằng việc khai thác một nguồn nước vô tận trong suốt năm, hệ thống puquio có vai trò quan trọng đối với cho nền nông nghiệp tập trung ở các thung lũng tại một trong những nơi khô cằn nhất trên thế giới."

Bí ẩn về niên đại
Một hệ thống các kênh đào đã dẫn nước ngầm đến những nơi cần nước, và trữ lượng nước thừa trong các hồ chứa trên bề mặt.

Để hệ thống này hoạt động được, phía bên trên các kênh đào người ta đã đào những miệng hố có hình phễu xoắn ốc. Các 'ống thông hơi' này hút gió thổi mạnh vào trong các kênh đào để đẩy nước chảy đi.

“Hệ thống puquio là dự án thuỷ lợi tham vọng nhất ở vùng Nasca. Nó giúp con người có nước dùng quanh năm, vừa để tưới tiêu trong nông nghiệp vừa phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày,” Lasaponara nói.

Bà đã trình bày về công trình nghiên cứu của mình trong bài viết có tựa đề: Thế giới Nasca cổ đại: Những hiểu biết mới từ Khoa học và Khảo cổ.

Nguồn gốc ra đời puquio vẫn là một bí ẩn đối với các nhà nghiên cứu bởi họ không thể sử dụng phương pháp đo carbon để xác định niên đại của chúng.

Người Nasca cũng không để lại bất cứ tài liệu gì về nguồn gốc của chúng. Cũng giống như nhiều nền văn hóa Nam Mỹ khác, họ không có chữ viết.

Sự tồn tại của chúng cho chúng ta biết những điều khác thường về những người từng cư trú ở khu vực Nasca trong khoảng thời gian từ năm 1.000 trước Công nguyên cho đến năm 750 sau Công nguyên.
Một số người cho rằng những 'đường Nasca' nổi tiếng có liên hệ tới nguồn nước
“Việc xây dựng hệ thống puquio phải sử dụng đến một công nghệ đặc biệt,” Lasaponara nói.

Những người xây puquio không chỉ cần có hiểu biết sâu sắc về địa lý của khu vực cũng như sự dao động của lượng nước hàng năm, mà việc duy trì hệ thống kênh đào này cũng là một thách thức kỹ thuật do chúng trải rộng trên những mảng kiến tạo địa tầng.

‘Trình độ tổ chức cao’
“Điều thật sự ấn tượng là nỗ lực, trình độ tổ chức và sự phối hợp phi thường cần có để có thể xây nên hệ thống puquio và duy trì chúng hoạt động,” bà nói. Bởi đây là nguồn nước mà người dân ở nơi được xem là thuộc dạng khô hạn nhất trên Trái Đất phải thường xuyên dựa vào.

“Việc duy trì bảo dưỡng hệ thống cung cấp nước này có thể được thực hiện dựa trên một hệ thống hợp tác và tổ chức mang tính xã hội tương tự như trong việc xây dựng những 'đường Nasca' nổi tiếng,” bà nói thêm.

Chất lượng của công trình thuỷ lợi này tốt đến nỗi một số puquio vẫn còn hoạt động cho đến ngày nay.

Những công trình này cho thấy dân bản địa ở vùng lòng chảo Nasca không chỉ có trình độ tổ chức cao mà xã hội của họ cũng được phân ra thứ bậc, Lasaponara giải thích.

Bà nói rằng các hố puquio đóng vai trò quan trọng tới mức "ai nắm quyền kiểm soát việc phân phối nước đến các khu dân cư sẽ nắm quyền gây ảnh hưởng tới xã hội.”

Bởi biết cách dẫn nước đến một trong những nơi khô cằn nhất trên thế giới chính là chiếc chìa khóa để sinh tồn ở khu vực này.

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Future.
Viết và chia sẻ bình luận: Like để cập nhật các bài viết qua facebook. Cảm ơn bạn đã ghé thăm, ủng hộ!

About Tứ Đoàn Ngọc

Đoàn Ngọc Tứ chào mừng bạn tới với website và cảm ơn bạn đã ủng hộ trang này.