Nâng cao hiệu quả hệ thống thuỷ lợi ở Cà Mau

Like và chia sẻ bài viết
Thực trạng: Xuống cấp và lãng phí. Công trình cống đập Âu thuyền Tắc Thủ được xây dựng tại hạ lưu ngã ba sông Ðốc - Cái Tàu - sông Trẹm thuộc địa bàn các xã Khánh An, Hồ Thị Kỷ, huyện Thới Bình và U Minh, tỉnh Cà Mau. Với vốn đầu tư gần 80 tỷ đồng, là công trình thủy lợi có quy mô lớn ở vùng bán đảo Cà Mau.
Sau hơn hai năm đưa vào hoạt động, công trình này chỉ mới dừng lại ở chỗ: duy trì sự liên tục của tuyến giao thông đường thủy huyết mạch nối các tỉnh phía nam sông Hậu đi đến các tỉnh trong vùng và thành phố Hồ Chí Minh. Nó vẫn chưa làm tròn chức năng ngăn mặn các con sông Gành Hào, sông Ðốc... để bảo vệ cho khu vực hơn 204 nghìn ha đất sản xuất cây con hệ ngọt.
Nguyên nhân là hiện nay các tỉnh Bạc Liêu, Kiên Giang vẫn chưa đóng triệt để hàng loạt cống đập có liên quan nằm trong khu vực ngọt hóa vùng Quản lộ Phụng Hiệp đã được đầu tư hàng trăm tỷ đồng, từ đó nước mặn vẫn xâm nhập sâu vào bên trong.
Trong khi đó, yêu cầu giữ ngọt, gắn với phòng, chống cháy cho 40 nghìn ha rừng tràm U Minh hạ thuộc các huyện U Minh, Thới Bình và một phần của huyện Trần Văn Thời, Cà Mau hiện nay là yêu cầu rất bức xúc.
Ngoài ra, cùng với việc giữ ngọt, ngăn xâm nhập mặn từ biển tây theo đường sông Ðốc, nhất là vào mùa khô; công trình cống đập Âu thuyền Tắc Thủ nếu đưa vào sử dụng hết chức năng, nó còn hỗ trợ tiêu úng, kết hợp xả phèn đầu mùa mưa của vùng Quản lộ Phụng Hiệp thuộc các tỉnh lân cận Bạc Liêu, Kiên Giang và Hậu Giang với diện tích đất sản xuất cây, con hệ ngọt hàng trăm nghìn ha.
Cà Mau có hệ thống sông, kênh rạch chằng chịt dẫn mặn sâu vào nội đồng rất thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản nước mặn nhưng cũng rất trở ngại cho sản xuất lúa và cây con hệ ngọt. Nhiều năm qua Cà Mau đã dồn sức đầu tư cho hệ thống thủy lợi nhằm phục vụ tốt sản xuất cây con hệ ngọt, nuôi trồng thủy sản, nhất là từ 10 năm trở lại đây.
Hệ thống thủy lợi Cà Mau hiện có khoảng 540 km đê biển, đê sông; 1.740 km kênh có bề mặt rộng từ 10 m trở lên và hàng nghìn km kênh nội đồng; gần 400 cống đập vừa và nhỏ... với tổng vốn đầu tư trên một nghìn tỷ đồng.
Ngoài ra, Trung ương còn đầu tư trên địa bàn tỉnh Cà Mau hàng trăm tỷ đồng xây dựng  nhiều công trình đê biển Tây, cống đập thủy lợi lớn, trong đó có Âu thuyền Tắc Thủ.
Hệ thống các công trình này đang phát huy công năng vừa phòng, chống lụt bão, ngăn mặn triều cường xâm thực, vừa giữ ngọt, tiêu thoát nước cho hơn 250 nghìn ha sản xuất lúa và diện tích rừng tràm U Minh hạ thuộc các huyện Thới Bình, U Minh và Trần Văn Thời.
Tuy nhiên, trên thực tế, hệ thống thủy lợi của Cà Mau vẫn còn nhỏ bé, manh mún tạm bợ, thiếu đồng bộ và kém hiệu quả; tính an toàn không cao, thường dễ gây sự cố bị tràn bờ, xoáy lở, gây nhiễm mặn và ngập úng; hằng năm rất tốn kém trong duy tu, sửa chữa, nạo vét...
Trong khi thủy lợi cho sản xuất cây con hệ ngọt còn chưa được làm tốt, thì Cà Mau lại phải đứng trước  khó khăn về hệ thống thủy lợi dẫn mặn phục vụ nuôi trồng thủy sản.
Nhiều năm trước đây, việc xây dựng hệ thống thủy lợi ở Cà Mau chủ yếu là phục vụ trồng lúa. Từ sau năm 2002, Cà Mau đã chủ trương chuyển dịch từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi tôm, được nhân dân đồng tình. Tuy nhiên, bước đầu việc chuyển đổi sản xuất đã diễn ra rất ồ ạt và hầu hết các công trình thủy lợi xây dựng tốn kém hàng trăm tỷ đồng trước đây phục vụ trồng lúa đã bị bỏ phế không còn được ngành chức năng và chính quyền địa phương quan tâm; không ít nông dân ở các địa phương cứ vô tư "phá bờ, bửa đập" để đưa nước mặn vào nuôi tôm, mong đổi đời nhanh chóng...
Chuyện phá bờ, bửa đập cho đến gần đây vẫn còn xảy ra ở một vài nơi, nhất là tại huyện Ðầm Dơi.  Ðây là sự lãng phí rất lớn, trong khi lẽ ra với toàn bộ hệ thống thủy lợi xây dựng trước đây phải được tỉnh chỉ đạo các ngành chức năng và địa phương kịp thời quản lý; đầu tư sửa chữa, cải tạo, nâng cấp phục vụ yêu cầu sản xuất trong điều kiện mới nuôi tôm và trồng lúa.
Nâng cao hiệu quả những công trình thủy lợi
Sau gần tám năm chuyển dịch cơ cấu sản xuất từ độc canh cây lúa sang nuôi tôm, đến nay Cà Mau có gần 270 nghìn ha diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản, chủ yếu là nuôi tôm; trong khi diện tích sản xuất lúa co lại còn khoảng 120 nghìn ha.
Việc chuyển dịch nhanh đã phá vỡ tính ổn định, gây xáo trộn trong sản xuất, phát sinh nhiều khó khăn như hệ thống thủy lợi, nhu cầu con giống, các biện pháp kỹ thuật không theo kịp. Do đó, số hộ nuôi tôm thường xuyên không có hiệu quả ở Cà Mau ngày càng gia tăng mà căn nguyên là do hàng chục nghìn ha nằm sâu trong "đồng khô cỏ cháy" trong khi hệ thống thủy lợi chưa vươn tới được.
Hậu quả là hàng nghìn hộ nông dân nuôi tôm cũng không được, mà muốn trở lại trồng lúa cũng không xong.
rước thực trạng  này, tỉnh Cà Mau đã tập trung điều chỉnh quy hoạch, đầu tư xây dựng lại hệ thống thủy lợi cho phù hợp. Hai vùng sản xuất được hình thành: Vùng Bắc Cà Mau gồm năm tiểu vùng thủy lợi, với diện tích hơn 204 nghìn ha gồm các huyện U Minh, Thới Bình, một phần thành phố Cà Mau chủ yếu phát triển sản xuất nông-ngư nghiệp theo hệ sinh thái ngọt bao gồm trồng lúa, cây công nghiệp, bảo vệ phát triển rừng tràm U Minh hạ, nuôi thủy sản nước ngọt. Nhiệm vụ của hệ thống thủy lợi ở đây là bảo đảm ngọt hóa toàn vùng với hệ thống công trình kênh, đê bao, cống trong nội đồng để tiêu úng xổ phèn, giữ ngọt tại chỗ, điều tiết nước phòng cháy, chữa cháy rừng tràm và các công trình ngăn mặn đầu mối liên vùng.
Vùng Nam Cà Mau hình thành 18 tiểu vùng thủy lợi, phần lớn diện tích đã thực hiện chuyển đổi từ trồng lúa sang nuôi tôm và nuôi tôm kết hợp trồng lúa với tổng diện tích hơn 314 nghìn ha.
Yêu cầu thủy lợi cho vùng này là đào mới, nạo vét kênh, xây dựng cống đập, đê bao để lấy nước thoát nước cho đầm tôm; chủ động ngăn mặn, giữ nước mưa tại chỗ trong mùa mưa làm một vụ lúa.
Mô hình sản xuất luân canh một vụ lúa trên đất nuôi tôm ở Cà Mau trong những năm qua đã chứng minh phát triển bền vững, góp phần cải tạo tốt môi trường đầm nuôi, chống thoái hóa đất, giải quyết được nguồn lương thực tại chỗ.
Năm 2007, tỉnh Cà Mau đã thoát ra khỏi sức ỳ, giành thắng lợi sản xuất vụ lúa trên đất nuôi tôm với diện tích gần 32 nghìn/26 nghìn ha kế hoạch, năng suất thu hoạch đạt gần 4 tấn/ha.
Ðể các vùng chuyển dịch sản xuất tiếp tục ổn định, đạt hiệu quả, Cà Mau tập trung xây dựng đưa hệ thống thủy lợi vươn tới được các vùng sâu mà lâu nay người sản xuất gặp rất nhiều khó khăn đang khát vọng đợi chờ...
Kỹ sư Nguyễn Vĩnh Sang, Giám đốc Ban quản lý Dự án 1, Cà Mau cho biết: Ðể hoàn thiện hệ thống thủy lợi của Cà Mau đòi hỏi nguồn vốn đến hơn 4,2 nghìn tỷ đồng. Vốn được huy động từ nhiều nguồn và việc đầu tư xây dựng dự kiến kéo dài đến năm 2020...
Tránh đầu tư dàn trải, gây lãng phí, Cà Mau đã đề ra bước đi thích hợp; tính toán lại trong đầu tư nhằm phát huy hiệu quả của hệ thống công trình thủy lợi làm mới cũng như gắn với cải tạo, nâng cấp cái hiện có với phương châm: Xây dựng nhiều mô hình ô thủy lợi phục vụ lúa - tôm đúng theo mục tiêu của phương án chuyển đổi.
Ngoài các công trình đê biển, cống, đập lớn theo tuyến Biển Tây do Trung ương đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh nhiều năm qua, năm 2007 tỉnh Cà Mau đã triển khai đầu tư gần 200 công trình thủy lợi chủ yếu là hệ thống đê sông, kênh cấp 2-3 tiêu nước, dẫn nước phục vụ nuôi tôm, với chiều dài kênh dẫn, đê bao ngăn mặn, giữ ngọt gần 852 km, tổng khối lượng đất đào đắp hơn 11,5 triệu mét khối, tổng vốn đầu tư gần 74,3 tỷ đồng. Từ nay đến năm 2010, tỉnh Cà Mau dự kiến đầu tư cho thủy lợi khoảng 838,9 tỷ đồng, trong đó vốn trái phiếu Chính phủ hơn 502 tỷ đồng.
Trước mắt đến năm 2009, tỉnh đẩy nhanh tiến độ giải ngân hết nguồn vốn 190 tỷ đồng vốn trái phiếu để đầu tư tiếp các công trình dở dang và khởi công xây mới công trình thủy lợi quy mô lớn như: cống Biến Nhị, cống Bảy Ghe, Tiểu Dừa, Kinh Tư và hàng loạt công trình khác ở vùng Bắc và Nam Cà Mau.
Ðầu tư đúng hướng, có bước đi thích hợp cho từng công trình, từng vùng, Cà Mau sẽ tạo động lực mới trong chuyển dịch cơ cấu sản xuất, khai thác lợi thế và tiềm năng của địa phương.
NGỌC QUÂN
Viết và chia sẻ bình luận: Like để cập nhật các bài viết qua facebook. Cảm ơn bạn đã ghé thăm, ủng hộ!

About Tứ Đoàn Ngọc

Đoàn Ngọc Tứ chào mừng bạn tới với website và cảm ơn bạn đã ủng hộ trang này.