Xây dựng hệ thống thủy lợi bán đảo Cà Mau phù hợp với biến đổi khí hậu

Like và chia sẻ bài viết
Thuộc vùng đất cực Nam của Tổ quốc, rộng 1,6 triệu ha, khu vực này có chế độ thủy văn, thủy lực và thổ nhưỡng phức tạp, chịu tác động của cả triều biển Đông lẫn biển Tây và đa dạng về hình thức canh tác. Trong bối cảnh tình hình mới việc khai thác tiềm năng tự nhiên vùng bán đảo, đang được quan tâm để xây dựng một hệ thống thuỷ lợi thích ứng với biến đổi khí hậu đang cần một phương án hiệu quả.
Bán đảo Cà Mau gồm 6 tiểu vùng; Tây sông Hậu, U Minh Thượng, U Minh Hạ, Quản Lộ-Phụng Hiệp, Nam Cà Mau và ven biển Bạc Liêu-Vĩnh Châu, các tiểu vùng này thực hiện hệ thống phân ranh mặn-ngọt cho 2 tỉnh Bạc Liêu-Sóc Trăng, hiện việc cung, tiêu nước mặn, nước ngọt chủ yếu thông qua các hệ thống kênh ngòi và các dòng sông hình thành tự nhiên.
Khu vực bán đảo này tiêu nước trực tiếp ra biển qua các sông; Cái Lớn, Cái Bé, Ông Đốc, Gành Hào, Mỹ Thanh, các dòng sông này có tầm quan trọng đặc biệt trong việc tiêu úng.
Với dòng sông Hậu một huyết mạch cấp nước ngọt cho khu vực bán đảo, thông qua các kênh trục và từ mưa, cùng với việc cấp nước, Tiểu vùng Tây sông Hậu còn có mang chức năng kiểm soát lũ. (chủ yếu từ Tứ giác Long Xuyên sang) tiêu úng, tăng cường khả năng cấp nước ngọt và kiểm soát nước mặn ở vùng tiếp giáp sông Cái Lớn, Cái Bé.
Các tiểu vùng có những chức năng quan trọng như; Tiểu vùng U Minh Thượng có nhiệm vụ kiểm soát nước mặn, giữ nước ngọt từ mưa, từng bước cấp nước ngọt từ sông Hậu, ổn định dân cư, bảo vệ sản xuất nông nghiệp, thuỷ sản, đặc biệt bảo vệ vườn Quốc gia U Minh Thượng.
Việc Tiểu vùng U Minh Hạ phát triển theo hướng sinh thái ngọt sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc, hoàn chỉnh hệ thống đê biển Tây và dọc sông Ông Đốc, hệ thống cống kiểm soát nước mặn dưới đê, các hệ thống này hoàn thiện sẽ nâng cao khả năng giữ và trữ nước ngọt từ mưa, góp phần phục vụ ổn định dân cư, nông nghiệp, bảo vệ rừng tràm, Vườn Quốc gia U Minh Hạ.
Tiểu vùng Nam Cà Mau là vùng sinh thái đa dạng và giàu tiềm năng thuỷ sản, có chức năng chủ yếu là giữ và trữ nước ngọt ổn định, hệ thống công trình lấy mặn và tiêu nước thải phục vụ nuôi trồng thuỷ sản cần được hoàn thiện để đảm bảo lợi ích một cách lâu dài.
Khu vực Tiểu vùng ven biển Bạc Liêu-Vĩnh Châu, là khu vực có nhiều tiềm năng phát triển thuỷ sản theo hướng công nghiệp, có nhiệm vụ ngăn mặn, giữ ngọt từ mưa, tiêu thoát và chủ động lấy nước mặn.
Tại Tiểu vùng Quản Lộ-Phụng Hiệp nhiều vùng rộng lớn đã chuyển từ yêu cầu ngọt hoá sang yêu cầu sử dụng thuận lợi nước mặn, cần điều chỉnh hệ thống thuỷ lợi phù hợp với tình hình mới, tuy nhiên có thể khẳng định là các cơ sở vật chất về thuỷ lợi, đã xây dựng ở vùng Quản lộ-Phụng hiệp cũng như ở các vùng khác tương tự, có thể phải sửa chữa nâng cao lên, nhưng vẫn tận dụng trở lại được, kể cả bờ bao, kênh mương và công trình bê tông.
Với quá trình chuyển đổi cơ cấu và trong một địa hình tự nhiên phức tạp, xây dựng một hệ thống thuỷ lợi phù hợp với địa hình, thổ nhưỡng tại bán đảo Cà Mau hiện vẫn cần phương án hiệu quả. Những năm gần đây các nhà khoa học, các tổ chức đã có nhiều nghiên cứu, hội thảo để xây dựng phương án thủy lợi hữu hiệu thích ứng với điều kiện địa phương. Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện một số kết quả đã đạt được gồm : xây dựng hệ thống đê biển dài 282 km (phía biển Tây 149 km, phía biển Đông 133 km), 150 km đê sông, các tuyến bờ bao dọc các kênh trục, kênh cấp I dài 1.352 km , kênh cấp II dài 13.496 km, kênh nội đồng dài 25.580 km, hệ thống cống đã xây dựng cống Cái Lớn, Cái Bé, xây dựng cống Xẻo Rô và các cống ngăn mặn phía Đông kênh Chắc Băng, nạo vét, mở rộng, nâng cấp các kênh nối sông Hậu với sông Cái Lớn, Cái Bé để tăng khả năng cấp nước từ sông Hậu, xây dựng các cống và đê hạ lưu cống . Những kết quả này đã đóng góp không nhỏ cho đời sống nhân dân vùng bán đảo.
Tuy nhiên trong tình hình mới hiện nay hệ thống thuỷ lợi khu vực này bộc lộ nhiều bất cập nhiều công trình chưa đảm đảo yêu cầu lấy nước 2 chiều, hệ thống công trình đảm bảo nhu cầu phân ranh mặn - ngọt và cũng chưa có các phương án hiệu quả cho bảo vệ rừng ngập mặn ven biển, công trình lấn biển, khai thác bãi bồi vùng đất mũi, có khá nhiều công trình không còn phù hợp với yêu cầu sản xuất trong tình hình mới, nhân dân còn phải sử dụng hình thức đắp đập tạm gây lãng phí, ảnh hưởng chung đến mạng thuỷ lợi.
Bên cạnh những bất cập trên một số công trình trọng điểm đã triển khai nhưng không phát huy tác dụng như hoạch định dự án Quản Lộ-Phụng Hiệp ngọt hóa bán đảo Cà Mau được triển khai với tổng đầu tư 1.400 tỉ đồng, nhưng khi chương trình ngọt hóa vừa được triển khai thì phong trào đưa nước mặn vào ruộng để nuôi tôm khu vực ven biển và nhiều vùng sản xuất nông nghiệp cũng xuất hiện rầm rộ. Nhiều hộ nuôi tôm đạt hiệu quả cao. Cùng một khu vực, dân cư nuôi tôm phía ngoài đê ngăn mặn giàu lên thấy rõ. Thế là người dân vùng ngọt hóa đã phá đập cống ngăn mặn tiền tỉ để lấy nước mặn nuôi tôm, quy hoạch ngọt hóa đã bị phá vỡ.
Một dự án khác là hệ thống cống đập âu thuyền Tắc Thủ được xây dựng Cuối năm 2005, trên địa bàn tỉnh Cà Mau đầu tư trên 80 tỉ đồng. Đây là công trình thủy lợi có quy mô lớn trong chương trình ngọt hóa bán đảo Cà Mau. Có nhiệm vụ ngăn mặn các con sông Gành Hào, Đốc từ biển Đông và biển Tây để bảo vệ cho khu vực hơn 200.000 ha đất thuộc vùng ngọt hóa, đến nay đã hơn 5 năm nhưng âu thuyền Tắc Thủ vẫn chưa đưa vào hoạt động. Thực tế, hiện nay âu thuyền trở thành cụm bê tông nằm chắn ngang dòng sông Đốc - Cái Tàu, thủy triều tự do ra vào nên ngoài mặn mà trong cũng mặn. Âu thuyền Tắc Thủ đã trở thành nỗi âu lo do thu hẹp dòng chảy, nhiều kênh rạch ở U Minh, Thới Bình nhanh chóng bị bồi lắng.
Cùng với những tác động trên, vấn đề biến đổi khí hậu cũng đang gây tác động xấu đến khu vực bán đảo Cà Mau. Theo dự báo các chuyên gia, mực nước biển vùng Nam Bộ đến năm 2020 dâng thêm 0,3m. Theo tính toán, nếu nước biển dâng đến 0,7m thì diện tích tỉnh Cà Mau sẽ bị ngập tới 28%.
Từ thực tế của vùng đất mũi Cà Mau, việc quy hoạch và xây dựng hệ thống thủy lợi ở bán đảo này cần phải gắn với việc ứng phó những tác động do biến đổi của khí hậu gây ra./
Viết và chia sẻ bình luận: Like để cập nhật các bài viết qua facebook. Cảm ơn bạn đã ghé thăm, ủng hộ!

About Tứ Đoàn Ngọc

Đoàn Ngọc Tứ chào mừng bạn tới với website và cảm ơn bạn đã ủng hộ trang này.